Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը նախատեսում է մարզային բժշկական կենտրոնների կառավարման լիազորությունները փոխանցել Առողջապահության նախարարությանը։համապատասխան նախագիծը հրապարակվել է Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայքում։
Ներկայումս ՀՀ մարզային առողջապահական կազմակերպությունները համարվում են մարզպետարանի ենթակայության կազմակերպություններ, մասնավորապես վերջիններիս կառավարան լիազրությունները պատկանում են մարզպետներին:
Առողջապահական կազմակերպությունների կողմից ներկայացված տեղեկատվության ուսումնասիրությունների արդյունքում, արձանագրվել է, որ բացակայում են առողջապահական կազմակերպությունների ընթացիկ կառավարման, այդ թվում ֆինանսական կառավարման հմտությունները։ Բոլոր կազմակերպությունների համար բնորոշ էին հետևյալ հիմնական թերությունները․
- Առողջապահական կազմակերպությունների նախահաշիվները չեն արտացոլում վերջիններիս ծախսերի և եկամուտների եռամսյակային ցուցանիշները, դրանք չեն համապատասխանեցվում եկամուտների կամ ծախսերի փոփոխություններին, ինչը լրջագույն ռիսկեր է ստեղծում բժշկական օգնության և սպասարկման ծառայությունների մատուցման համար անհրաժեշտ ծախսերի ապահովման տեսանկյունից։
- Ծախսերում հիմնական տեսակարար կշիռը կազմում է աշխատավարձի մասով ծախսը տատանվելով 73-ից մինչև 89 տոկոս, ինչը խնդրահարույց է առողջապահական կազմակերպության համար, քանզի ըստ ծառայությունների տեսակների, բժշկական ծառայությունների ծախսերի կառուցվածքում դեղորայքի և բժշկական նշանակության ապրանքների ծախսերը կազմում են միջինում 15-25% և եթե սրան ավելացնենք նաև առողջապահական կազմակերպության անուղղակի (վերադիր) ծախսերը, ապա ծախսերի ոչ ճիշտ պլանավորման խնդիրը առավել ակնառու է դառնում։ Նորմալ տնտեսվարման համար առողջապահական կազամկերպության ծախսերն աշխատավարձի մասով չպետք է գերազանցեն ընդհանուր ծախսերի 55%-ը։
- Բացակայում են առողջապահական կազմակերպությունների կողմից վճարովի բժշկական ծառայությունների գների հաշվարկման մեթոդաբանությունները։ Բժշկական կազմակերպությունները, ընդհանուր մրցակցությանը դիմակայելու և վճարունակ պացիենտներին ծառայություններ մատուցելու նպատակով, սահմանում են վճարովի բժշկական ծառայությունների ցածր գներ՝ առանց հաշվի առնելու հաստատուն/անուղղակի ծախսերի տեսակարար կշիռը, ինչի արդյունքում, վճարովի ծառայություններից ստացվող «թվացյալ եկամուտը» գրեթե ամբողջովին ծախսվում է աշխատանքի վարձատրության, դեղորայքի և բժշկական նշանակության ապրանքների վրա, իրականում դառնալով վնասաբեր կազմակերպության համար։
- Տարբեր ժամանակահատվածներում կառուցվածքային փոփոխություններին, ինչպես նաև արտակարգ իրավիճակներով պայմանավորված ծառայությունների ծավալի անկումին համարժեք արձագանքման բացակայություն։ Այսպես, Քովիդի շրջանում դիմելիության անկման հետևանքով մատուցվող ծառայությունների ծավալն զգալիորեն կրճատվել է, սակայն առողջապահական կազմակերպությունները շարունակել են պահպանել մահճակալային և կադրային նույն հզորությունները։ Նույնը վերաբերվում է նաև բուժհիմնարկի խոշորացման արդյունքում տարբեր բուժհիմնարկների ֆիզիկական կամ իրավաբանական միավորմանը, երբ միավորող բժշկական կազմակերպությունը շարունակել է պահպանել կադրային և շենքային ռեսուրսները։ Միևնույն խնդիրն է առաջանում նաև ճանապարհային ենթակառուցվածքի, բժշկական տեխնոլոգիաների զարգացմանը զւգահեռ անհրաժեշտ փոփոխությունների բացակայության դեպքում։ Առողջապահական կազմակերպությունները, որոնք սպասարկում են ավելի քիչ թվով տարածաշրջաններ և գտնվում են այլ խոշոր և տեխնոլոգիապես հագեցած բժշկական կազմակրեպությւոններին շատ մոտ, համապատասխան ձևով չեն արձագանքում այդ իրողություններին՝ շարունակելով պահպանել ծախսատար ծառայություններ։ Առողջապահական համակարգում տեղի ունեցող փոփոխությունների, այդ թվում ծառայությունների դիվերսիֆիկացման, բազմապրոֆիլ ծառայությունների մատուցման անհրաժեշտության, ֆինանսական մեխանիզմների փոփոխություններին համարժեք չարձագանքելը նույնպես հանդիսանում է խնդիր։
- Եկամուտների աղբյուրների կառավարման բացակայություն։ Առկա տարածքային, տեխնիկական կարողությունների անհամաչափ օգտագործումը բնորոշ էր գրեթե բոլոր առողջապահական կազմակերպություններին։ Վարձակալությամբ հանձնված տարածքներից ստացվող եկամուտները համաչափ չեն տարածքներում ծավալված բիզնես գործունեության այլ համադրելի վարձավճարների հետ։ Շատ դեպքերում վարձակալությամբ հանձնված տարածքներից ստացվող ամսեկան եկամուտը համարժեք էր նշված տարածքում ծառայություններից ստացվող օրեկան գումարին։
- Ֆինանսական գործիքների օգտագործման և ծառայությունների զարգացման հմտությունների բացակայությունը։ Առողջապահական կազմակերպությունները չեն կիրառում բանկային վարկերի, օվերդրաֆթների, լիզինգի հնարավորությունները, այնինչ ժամանակակից աշխարհում ընդունված է տնտեսվարող սուբյեկտների կամ ֆիզիկական անձանց կողմից ֆինանսական գործիքների օգտագործումը։
- Ռիսկերի հավասարակշռման և ֆինանսական կայունության ապահովման հմտությունների բացակայություն։ Առողջապահական կազմակերպությունների կողմից չեն կիրառվել պահուստային ֆոնդերի ստեղծման գործիքները, որոնք պետք է ձևավորվեին տարեկան միջին ծախսերի 6-8%-ի չափով, դրանով իսկ հնարավորություն տալով առողջապահական կազմակերպությանը դիմագրավել ժամանակավոր ֆինանսական միջոցների բացակայությանը, ինչպես նաև իրականացնել սարքերի և սարքավորումների ձեռքբերումներ, կատարել կապիտալ շինարարություն կամ հիմնանորոգումներ։ Բացի դա, համաձայն ՀՀ ՊԵԿ կողմից տրամադրված տվյալների, 2018-2023թթ. առողջապահական կազմակերպությունների շահութաբերության միջին ցուցանիշը կազմել է 8,1%, ինչը թույլ է տալիս եզրակացնելու, որ առողջապահական կազմակերպությունները առանց լուրջ խոչընդոտների, կարող էին ձևավորել նշված պահուստային միջոցները, իհարկե, եթե իրականացնեին համարժեք ֆինանսական կառավարում՝ ծախսերի և եկամուտների բալանսավորում։
Հիմնավորման մեջ նշվում է, որ ցանկացած դեպքում, մարզային ենթակայության ավելի քան 40 բժշկական կենտրոնների կառավարման ցանկացած մոդելի դեպքում համապատասխան ունակություններով, գիտելիքներով և փորձով օժտված կառավարիչներ ունենալը, համապատասխան մասնագիտական ներուժ ունեցող ֆինանսական կառավարման, տնտեսագիտական, հաշվապահական մասնագիտություններին տիրապետող անձնակազմ ձևավորելը բարդ և գրեթե անիրականանալի գործընթաց է։
Ելնելով վերը նշվածից և հիմնվելով բազմաթիվ երկրներում ներդրված փորձի վրա, առաջարկվում է իրականացնել մարզային բժշկական կազմակերպությունների կառավարման մոդելի փոփոխություն:
Նախագծով առաջարկվում է «Աշտարակի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Թալինի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը։
«Ապարանի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Մեծամորի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Էջմիածնի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Զարիշատ (Արամ) Մարտինի Մկրտչյանի անվան Արմավիրի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Արտաշատի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Արմաշի առողջության կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Արարատի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Մարտունու բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Վարդենիսի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Ճամբարակի առողջության կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Լոռու մարզային հոգենյարդաբանական դիսպանսեր» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Ալավերդու բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
Տաշիրի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Ստեփանավանի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Իջևանի բժշկական կենտրոն», «Նոյեմբերյանի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերությունների բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Աբովյանի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Չարենցավանի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Սյունիքի մարզային նյարդահոգեբուժական դիսպանսեր» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Քաջարանի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Կապանի բժշկական կենտրոն», «Գորիսի բժշկական կենտրոն», «Սիսիանի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերությունների բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Հոգեկան առողջության կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Ախուրյանի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Արթիկի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը:
«Վայոց ձորի բժշկական կենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահել Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը: